Mụn, Tin tức

Quá Trình Hình Thành Mụn

Trong một môi trường đầy các yếu tố ảnh hưởng đến làn da, có thể không ngoa khi nói bạn sống trong một vương quốc của các yếu tố gây mụn. Và bạn có bao giờ cảm thấy mất phương hướng đối với khuôn mặt mình? Bạn có gặp tình trạng không thật sự biết về tình trạng da và cách chăm sóc da mình, cứ nghe có những cách trị mụn hay những cơ sở điều trị có tiếng là sẵn sàng tin tưởng đưa khuôn mặt duy nhất của mình cho họ điều trị? Nếu vậy thì đây là bài viết dành cho bạn. Bài viết sẽ giúp bạn biết rõ về tình trạng mụn trên da mặt của mình, từ đó bạn có thể có định hướng chăm sóc da và điều trị thích hợp cho bản thân mình.

I. Thành phần chủ yếu của nhân mụn:

  • Bã nhờn  
  • Tế bào chết từ tuyến bã nhờn và tế bào cổ nang lông.
  • Vi khuẩn P.Acnes và bạch cầu sẽ có mặt trong mụn viêm (mụn đỏ, mụn mủ và mụn bọc)
  • Khác có thể có các chất bên ngoài làm tắc nghẽn: khói bụi, mĩ phẩm…

II. Các thành phần chính của da có vai trò trong hình thành mụn:

 Vai trò lúc bình thường. Bất thường của từng thành phần trong sự hình thành mụn

1.Tuyến bã nhờn và lỗ chân lông

. Bình thường tiết ra bã nhờn có các chức năng:

  • Chống thấm nước cho da. Do thành phần gồm các lipid nên bã nhờn có tính kị nước nên tạo thành một màng ngăn tránh mất nước từ tế bào ra ngoài (gây khô da, chết tế bào, làm da lão hóa nhanh do phải thay thế tế bào liên tục), và tránh thấm nước từ ngoài vào tế bào quá nhiều (gây vỡ tế bào).
  • Chống vi khuẩn và nấm. Thành phần bã nhờn có axit béo tự do, giữ pH da khoảng 4.5-6.7 (có tính acid nhẹ, pH < 7 là pH của chất có tính acid) . Đây là một rào cản tự nhiên đối với vi khuẩn bên ngoài, virus, nấm. Tính acid của bã nhờn còn trung hòa tính kiềm từ các chất ô nhiễm.
  • Là hệ thống phân phối trên da các chất chống oxi hóa ( như vitamin E (vitamin E tan trong chất béo)), pheromone (là một tín hiệu hóa học trong tự nhiên để giao tiếp thông qua các tiếp nhận khứu giác, các thông tin có thể là về cảnh báo nguy hiểm, thức ăn, hay tình dục), các acid béo không tan (insoluble fatty acid) có tính kháng khuẩn rộng.
  • Vậy ta thấy bã nhờn và tuyến bã nhờn có nhiều vai trò quan trọng đối với sự khỏe mạnh của cơ thể nói chung và làn da nói riêng.
  • Bất thường: vậy vì sao nhờn lại gây rắc rối cho chúng ta trong trường hợp có mụn?

Sự tăng tiết bã nhờn và bít tắc lỗ chân lông:

2. Vì sao tăng tiết bã nhờn dẫn đến bít tắc lỗ chân lông?

a. Bã nhờn đào thải lên bề mặt da với một tốc độ nhất định, việc tăng tiết bã nhờn sẽ làm “nhờn cũ” chưa kịp đào thải mà “nhờn mới” đã đến nơi, thành ra sẽ gây “ách tắc giao thông”.

b. Nguyên do khác, là tăng tiết bã nhờn đồng thời sẽ tăng đào thải tế bào chết trong lỗ chân lông. Vì tuyến bã nhờn là một tuyến tiết theo cơ chế toàn hủy (holocrine), nghĩa là chất tiết của nó là toàn bộ thành phần tế bào của nó(không chỉ bã nhờn, mà còn xác tế bào chết của nó).  Các tế bào chết không chỉ của tuyến bã nhờn mà còn của tế bào cổ nang lông có quá nhiều mà không kịp đào thải lên bề mặt da kịp có thể kết dính lại với nhau giống như “nút bần” của chai rượu bịt kín lỗ chân lông.

3. Nguyên nhân tăng tiết bã nhờn và bít tắc lỗ chân lông

  1. Hormone thay đổi: hormone có một vai trò là đảm bảo cân bằng cho cơ thể, sự thay đổi đột ngột của hormone có thể dẫn đến các rối loạn trong cơ thể. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thay đổi hormone: độ tuổi (vd dậy thì ), khoảng thời gian nhất định (kinh kì), môi trường (stress do áp lực công việc), chế độ ăn-ngủ, thuốc, mĩ phẩm…
  2. Chế độ ăn nhiều dầu mỡ: hiểu đơn giản nạp nhiều mà dùng không hết thì tăng thải trừ. Ăn dầu mỡ quá mức cần thiết thì tăng thải dầu, một trong những con đường thải dầu là qua tuyến bã nhờn của da(một phần được dự trữ dưới dạng mỡ cơ thể).
  3. Thiếu vitamin A : vitamin A đảm bảo sự ổn định trong hoạt động của tuyến bã –> thiếu vitamin A dễ dẫn đến sự bài tiết quá mức của tuyến bã nhờn  
  4. Thiếu acid béo: nói ăn kiêng dầu mỡ nhưng lại không nên bỏ qua acid béo. Acid béo kiểm soát sản xuất androgen(hormone kích thích làm tăng tiết bã nhờn). Thiếu acid béo dẫn đến sản xuất dư thừa androgen –> tăng tiết bã nhờn.
  5. Cơ thể thiếu nước: một khi cơ thể thiếu nước thì bên cạnh việc kích thích chúng ta bù nước, nó còn tự điều chỉnh thông qua những cơ chế khác. Một trong số đó là qua da. Một lượng nước của cơ thể bị thất thoát qua tuyến mồ hôi của da. Và chức năng của tuyến bã đã nói ở trên: tiết ra bã nhờn để chống thấm nước cho da. Việc thiếu nước sẽ kích thích tiết bã nhờn để làm giảm độ mất nước cho da.
  6. Các chất bên ngoài gây bít tắc lỗ chân lông: khói bụi, mĩ phẩm,…

III. Vi khuẩn P. Acnes:

  1. Bình thường : vi khuẩn kị khí điển hình. Sống hội sinh sâu bên trong lỗ chân lông và nang lông ở da người khỏe mạnh. Chúng sử dụng tế bào chết và bã nhờn làm thức ăn. Enzim P.Acnes tiết ra để phân giải thức ăn có thể gây tổn hại tế bào xung quanh, nhưng bình thường xuất hiện ở số lượng và mật độ không đáng kể.
  2. Bất thường: khi các yếu tố gây mụn khiến lỗ chân lông tắc nghẽn cung cấp môi trường và thức ăn dồi dào cho P.Acnes thuận lợi phát triển. Enzim tiết ra từ loại vi khuẩn này nhiều hơn và gây tổn hại đáng kể đến tế bào sống xung quanh(như tế bào thành lỗ chân lông). Tiếp tục tiến triển có thể gây viêm. Càng để lâu cấu trúc da do phản ứng viêm không được kiểm soát có thể bị phá hủy nặng nề hơn. Nhiễm trùng cơ hội có thể xuất hiện, như Staphylococcus aureus  SA (tụ cầu vàng). SA được tìm thấy trên da và trong mũi, đôi khi trong đường hô hấp. Khi có cơ hội thuận lợi, sự xâm nhập sâu vào cơ thể qua da của chúng có thể gây nên các nhiễm trùng như nhiễm trùng da, hoặc nặng hơn có thể nhiễm trùng máu, phổi và các mô khác.
  • Ngoại trừ các yếu tố gây mụn tác động lên 2 đối tượng chính trong sự hình thành mụn, thì gene là một đối tượng đặc biệt. Gene quy định cách phản ứng của cơ thể trước các tác động của môi trường, nghĩa là một người có thể có nguy cơ bị mụn hoặc bị mụn nặng hơn so với người khác(thường gọi là cơ địa). Giả sử tăng tiết bã nhờn có thể gây mụn. Nhưng cùng một mức tăng tiết bã nhờn, người này chỉ nổi một hai mụn trên mặt, có thể người khác lại nổi mụn khắp mặt

IV. Quá trình hình thành mụn

Từ những hiểu biết trên, thì tóm tắt ngắn gọn về sự hình thành mụn đó là: Dưới tác động của các yếu tố gây mụn khiến cho lỗ chân lông bị tắc nghẽn ở các mức độ khác nhau mà hình thành mụn không viêm: mụn ẩn dưới da, mụn đầu trắng (khi chất bít tắc thấy được ở lỗ chân lông), mụn đầu đen(khi chất bít tắc lâu ngày bị oxi hóa). Mụn tiến triển sang giai đoạn là viêm nếu có sự phát triển quá mức của vi khuẩn P.Acnes gây hủy mô xung quanh, kích hoạt phản ứng viêm của cơ thể, theo các mức độ mà ta có: mụn đỏ, mụn mủ, mụn bọc.

Cụ thể quá trình hình thành mụn

  • Hình thành nhân mụn

MỤN KHÔNG VIÊM

  • Mụn ẩn dưới da

Tắc lỗ chân lông nhưng nhân mụn không hiện lên bề mặt da.

 

Quan sát bên ngoài : Mụn nhỏ li ti trên da, khó phát hiện vì lúc này da vẫn bình thường. Xảy ra khắp nơi trên mặt.

  • Mụn đầu trắng và mụn đầu đen

Tắc lỗ chân lông và nhân mụn quan sát được trên bề mặt da. Mới đầu thì màu trắng, lâu ngày đầu nhân mụn tiếp xúc với không khí bị oxi hóa nên có màu đen (mụn đầu đen).

Quan sát từ bên ngoài:

  • Sờ thấy sần sần
  • Nghiêng da góc 45o có thể thấy
  • Mọc thành từng đám màu trắng (đen)

MỤN VIÊM

  • Acnes có môi trường thuận lợi và thức ăn từ nhân mụn nên sinh sôi, enzim tiết ra từ chúng phá hủy các mô trong và xung quanh lỗ chân lông làm kích thích quá trình viêm để bảo vệ cơ thể — > mụn viêm. Biểu hiện đặc trưng của viêm là sưng-nóng-đỏ-đau
  • Chia thành các mức độ: mụn đỏ, mụn mủ, mụn bọc

  • Mụn mủ
    1. Mủ là hỗn hợp lỏng đặc gồm xác tế bào bạch cầu, tế bào mô bị hủy và vi khuẩn từ quá trình viêm.
    2. Quan sát bên ngoài: bắt đầu có mủ vàng hoặc trắng bên trong, mụn sưng to và đau nhức và hình ảnh
  • Mụn bọc
    1. Bọc mủ to lên, sự phá hủy mô lan rộng và sâu.  
    2. Quan sát bên ngoài: những nốt mụn lớn, có màu đỏ, cứng và khi đụng vào có cảm giác đau.

V. Điều trị _phòng tránh_ tự chăm sóc tại nhà

Nguyên tắc điều trị mụn: điều trị tổn thương hiện tại và quản lí các yếu tố làm hình thành mụn.

Mụn không viêm:

  • Xử lí nhân mụn: thuốc bôi, lấy nhân mụn đúng cách.
  • Điều chỉnh sự tiết của tuyến bã nhờn thông qua điều chỉnh bằng thuốc và các yếu tố môi trường
  • Tẩy tế bào chết trên da mặt để đảm bảo sự thông thoáng của lỗ chân lông

Mụn viêm:

  • Quản lí viêm. Viêm là phản ứng miễn dịch của cơ thể chống lại các tác nhân có hại bên ngoài, nhưng nếu viêm tiến triển quá nặng thì phải giảm bớt hoặc ngăn chặn để tránh tổn thương quá nhiều mô, gây sẹo mụn sâu trên da sau khi hết mụn.
  • Tiêu diệt bớt vi khuẩn ở mụn viêm: sát khuẩn tại chỗ, dùng kháng sinh bôi, kháng sinh uống (lưu ý không được lạm dụng hoặc tự ý mua kháng sinh vì dùng không đúng vi khuẩn có thể kháng thuốc gây nên những biến chứng khó lường)…
  • Làm khô nhân mụn để mụn viêm quay trở ngược lại mụn không viêm và điều trị như mụn không viêm
  • Lấy mủ khi mụn có mủ (lưu ý phải lấy đúng chuẩn y khoa để tránh tình trạng mụn bội nhiễm hoặc tiến triển nặng thêm, nên đến các cơ sở điều trị da liễu uy tín và an toàn để điều trị)

*Những cách điều trị này chỉ là phương hướng điều trị, chúng tôi sẽ cập nhật thêm những bài cụ thể về điều trị để quý vị có thể tham khảo.

 

Phòng khám chuyên khoa da liễu SD Hồng Châu Giờ làm việc : 08h – 20h Thứ hai đến Chủ nhật (kể cả Ngày Lễ) Địa chỉ : 503 Lê Đức Thọ, Phường 16, Quận Gò Vấp Đặt lịch khám : (028) 2245 0451